Historia

Historia Ogólnopolskiego Stowarzyszenia Pracowników Służby BHP

 

I. Trudne początki tworzenia ogólnopolskiej organizacji zrzeszającej pracowników

    służby bezpieczeństwa i higieny pracy

 

      Ogólnopolskie Stowarzyszenie Pracowników Służby Bezpieczeństwa i Higieny Pracy  ma już swoją 20-letnią historię.

Na przestrzeni tych lat powstało 37 oddziałów terenowych , w których zrzeszonych jest ponad dwa tysiące członków. Mamy też swoje święto –„Dzień Pracownika Służby BHP”. Obchodzony jest 19 września - zgodnie z uchwałą I Kongresu BHP. 

W  bieżącym  roku  centralne  obchody tego  święta  połączone będą  z  Jubileuszem 20-lecia stowarzyszenia i 60-leciem służby bhp w Polsce.

           20-ta rocznica powołania stowarzyszenia skłania do refleksji, wspomnień i próby podjęcia działań w kierunku ocalenia pamięci o realiach w jakich dojrzewała koncepcja zrzeszenia się pracowników służby bhp i o ludziach, którym udało się stworzyć odrębną organizację skupiającą behapowców i występującą w obronie ich interesów zawodowych. 

Aby odtworzyć historię stowarzyszenia trzeba odwołać się do przede wszystkim  do nielicznych acz istniejących jeszcze materiałów oraz do wspomnień behapowców, którzy aktywnie uczestniczyli w działalności stowarzyszenia od najwcześniejszych lat.

          Historia stowarzyszenia wiąże się nierozerwalnie z historią służby bezpieczeństwa i higieny pracy. Polskie doświadczenia w zakresie tworzenia przepisów i służb bhp sięgają okresu międzywojennego. Już w 1920 r. w ówczesnym województwie śląskim, w badaniu przyczyn wypadków przy pracy zaczął uczestniczyć przedstawiciel wyznaczony przez radę zakładową. Z kolei na przełomie 1928 i 1929 roku, w kilku katowickich hutach, po raz pierwszy powołano służbę bhp. O dalszych działaniach podejmowanych w zakresie ochrony pracy świadczy stan prawny na dzień 1 lipca 1952 r., kiedy to w Polsce obowiązywało jeszcze co najmniej 41 ustaw, dekretów i rozporządzeń dotyczących ochrony pracy z okresu międzywojennego, w tym 31 dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy oraz chorób zawodowych.

Za zamknięcie pewnej fazy organizacji zakładowych służb bhp w Polsce uznać należy Uchwałę nr 592 Prezydium Rządu PRL z dnia 1 sierpnia 1953 r.,  w sprawie zapewnienia postępu w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy. Tę właśnie datę przyjmujemy za początek służby bhp albowiem uchwała ta określała listę obowiązków i uprawnień tej służby a także zawiera szereg postanowień dotyczących organizacji służby bhp na wszystkich szczeblach.

Z kolei Dekretem z dnia 10 listopada 1954 r. zobowiązano związki zawodowe do przejęcia zadań w dziedzinie wykonywania ustaw o ochronie, bezpieczeństwie i higienie pracy oraz sprawowaniu inspekcji pracy. Zadania te wdrażali ludzie, którzy nie byli do tego przygotowani ponieważ nie było wcale nauczania zasad ochrony pracy, nawet na poziomie wyższych uczelni technicznych.

W latach 1953-1965 służba bhp funkcjonowała w oparciu o akty niższej rangi, nie mające umocnienia ustawowego. Pierwsze ustawowe umocowanie służby bhp dokonało się za sprawą Ustawy z dnia 30 marca 1965 roku , która upoważniała Radę Ministrów do opracowania regulacji prawnych dotyczących funkcjonowania służby bhp. To umocowanie podjął Kodeks pracy dopiero w roku 1991. Do tego czasu wprowadzane nowe regulacje prawne , nie zawsze były korzystne dla służby bhp,  jak na przykład usunięcie z Kodeksu Pracy z 26 czerwca 1974 r. zapisu o podległości służby bhp, co sprzyjało pracodawcom  do dowolności w organizacji tej służby. Ta dowolność spowodowała, że zaczęto obciążać służbę bhp zadaniami nie mającymi nic wspólnego z ochroną pracy. Wyraźnie widać więc, że  ukazujące się uregulowania prawne zamiast wzmacniać pozycję służby bhp w zakładach, ograniczały jej pozycję i możliwości działania. Nic więc dziwnego, że nawet okrojone uprawnienia służby bhp nie były w pełni respektowane. Lekceważone było elementarne prawo do bezpiecznych i higienicznych warunków pracy przez pracodawców jak i społeczeństwo, posiadające niską świadomość ochrony pracy. W dużej mierze działo się tak dlatego, że miniony czas ponad półwiecza, utrwalił w społeczeństwie wizerunek służby bhp jako dyspozycyjnej i ulegającej presji pracodawcy.

Niezadowolenie behapowców z niedoskonałego prawa i niewłaściwego traktowania ich przez pracodawców miało potwierdzenie w ogólnej dyskusji, w tym także toczącej się na łamach czasopism fachowych. Niezależnie od krytyki sytuacji, postulowano zmianę podporządkowania służby bhp w celu podniesienia jej rangi w zakładzie pracy. Wskazywano, że te działania mogą mieć w konsekwencji  bezpośredni wpływ na bezpieczeństwo pracy.

Reakcją na głosy krytyki, MPiPS wydało wytyczne nr 25 z dnia 6 sierpnia 1985 r. w sprawie służb bhp. Jednak były to tylko pozory „rozwiązania” problemu; w rzeczywistości wytyczne  spełniły jedynie rolę apelu do pracodawców o właściwe traktowanie służb bhp.

W tym okresie było wielu pracowników służby bhp oddanych swojej pracy, nawet jeżeli podjęli ją z przypadku, to w trakcie wykonywania swoich zadań, coraz bardziej angażowali się, dostrzegając potrzebę dalszych działań na rzecz poprawy warunków i bezpieczeństwa załóg pracowniczych. Jednak niedoprecyzowanie w przepisach roli behapowca w zakładzie pracy, a tym samym brak współpracy z pracodawcą utrwaliło u behapowców przekonanie o potrzebie zrzeszenia się. Coraz częściej postulowano utworzenie organizacji, która byłaby platformą wymiany doświadczeń i przenoszenia najistotniejszych problemów dotyczących pracowników służb bhp, a zarazem organizacją, która występowałaby w obronie interesów zawodowych służby bhp. Poczucie to pogłębione zostało w momencie likwidacji zjednoczenia - pośredniego ogniwa zajmującego się problematyką bhp, w tym wydawaniem opinii w sprawach nieuregulowanych przepisami. Zaczęto zastanawiać się więc nad kształtem organizacyjnym przyszłej organizacji behapowskiej, związek zawodowy, czy stowarzyszenie w strukturach NOT .

W roku 1959 w strukturach NOT powołano na krótko do życia Zarząd Główny Stowarzyszenia Inżynierów i Techników BHP, a przy oddziałach wojewódzkich NOT komitety ergonomii i ochrony pracy. Zwyciężyła jednak idea utworzenia organizacji samodzielnej. Od dłuższego czasu działania na rzecz powołania organizacji behapowskiej czynił Pan Wacław Gudalewicz – wówczas specjalista ds. bhp w Przedsiębiorstwie Spedycji Międzynarodowej „HARTWIG” w Warszawie. Z Jego inicjatywy w latach osiemdziesiątych składane były kolejne wnioski o rejestrację Stowarzyszenia BHP, ale były one odrzucane ze względów formalno- prawnych. Pan Wacław Gudalewicz, konsekwentny w swoim działaniu, nie załamał  się negatywnymi opiniami, lecz rozpoczął żmudną pracę związaną ze zbieraniem dokumentacji prasowej i fotograficznej dotyczącej pogarszających się warunków pracy i określonych trudności w działalności służby bhp. Materiałem tym zainteresował Radę Ochrony Pracy.

Dopiero burzliwe lata dziewięćdziesiąte okazały się bardziej sprzyjające powoływaniu różnych organizacji społecznych. Ponadto w dniu 23 marca 1991 r. Sejm RP roku uchwalił Ustawę wprowadzającą do Kodeksu pracy art. 207 określający odpowiedzialność pracodawcy za bezpieczeństwo pracy w zakładzie, następnie ukazała się  Ustawa  nr 14 z 18 lutego 1992 r. w sprawie służby bezpieczeństwa i higieny pracy. Akty te regulowały status prawny pracowników służby bhp. Wtedy też Pan Wacław Gudalewicz wystosował list m.in. do Prezydenta RP, do wszystkich ministerstw, urzędów wojewódzkich, central związkowych, w którym zwrócił się z prośbą o wsparcie inicjatywy utworzenia stowarzyszenia, uzasadniając swoją prośbę negatywnym nastawieniem pracodawców do ochrony pracy, podkreślając tego negatywne skutki, a także wskazując na potrzebę budowy prestiżu służby bhp. Poinformował też o wcześniejszych bezskutecznych próbach powołania stowarzyszenia. List był „strzałem w dziesiątkę”, a oddolna inicjatywa społeczna zyskała pełne zrozumienie i aprobatę. W tej sytuacji Pan Wacław Gudalewicz, jako inicjator grupy założycielskiej, zwrócił się z apelem do pracowników służby bhp o zgłaszanie woli przynależności do stowarzyszenia. Apel ów ukazał się w miesięczniku „Przyjaciel przy Pracy” nr 7 i 8 z 1992 r. Należy podkreślić, że w/w miesięcznik udzielał wsparcia społeczności behapowskiej w najtrudniejszym dla niej okresie publikując na przestrzeni lat różne materiały dotyczące trudnej sytuacji służby bhp i problemów związanych z powołaniem stowarzyszenia. 

Do 10 września 1992 r. wpłynęło 120 zgłoszeń od behapowców z wpłatą po 100 tysięcy złotych.  Pierwsze zgłoszenia wpłynęły m.in. od: Wiesława Śliwy z Kielc, Zdzisława Sztejnera ze Sztumu, Romualda Dureckiego z Opola, Sławomira Ciołka z Lublina, Janusza Paździora z Krakowa, Renaty Smackiej z Wrocławia, Henryka Karczowskiego z Pleszewa, Stanisława Bednarza z Otwocka.

W dniu 9 października 1992 r. w siedzibie  Ministerstwa Pracy i Polityki Socjalnej odbył się Zjazd grupy założycielskiej, którego celem było podjęcie uchwał w sprawach formalnych związanych z rejestracją stowarzyszenia.

W roku 1993, na łamach 3 numeru „Przyjaciela przy Pracy”, Pan Wacław Gudalewicz przekazał satysfakcjonującą informację o uprawomocnieniu się  w dniu 7 stycznia 1993 r. sentencji wyroku Sądu Wojewódzkiego w Warszawie VII Wydz. Cywilny i Rejestrowy o powołaniu Ogólnopolskiego Stowarzyszenia Pracowników Służby Bezpieczeństwa i Higieny Pracy  / sygn akt NS. Rej ST759/92/r. Tak więc integracja służby bhp stała  się niezaprzeczalnym faktem .

Już w dniach 2-3 kwietnia 1993 r. w gmachu Związków Zawodowych „METALOWCY” w Warszawie odbył się I Zjazd członków OSPSBHP. W Zjeździe uczestniczyło około 320 pracowników służby bhp z całego kraju. Na Zjeździe wybrano zarząd główny, który składał się z 21 osób.

Prezesem zarządu głównego wybrany został jednogłośnie założyciel stowarzyszenia Pan Wacław Gudalewicz . Pozostali członkowie prezydium to: wiceprezesi- Tadeusz Kuran, i Romuald Durecki, Bogdan Bagiński- sekretarz i Piotr Dymowski – skarbnik, a także: Jan Czaja, Zenon Galewski, Anna Jarzębska, Grażyna Niedzielska, Zdzisław Pawlik, Andrzej Stankiewicz.

Członkami zarządu wybrania zostali:  Tadeusz Buczkowski, Andrzej Brygoła, Sławomir Ciołek, Jerzy Janicki, Norbert Kamka, Mieczysław Kurec, Ryszard Leżański, Mirosław Obremski, Jadwiga Polaczek, Maria Stelmachowicz. Przewodniczącą Komisji Rewizyjnej została Irena Wiśniewska, przewodniczącym Głównego Sądu Koleżeńskiego został Janusz Ronda.

Na pierwszym posiedzeniu zarządu głównego, które odbyło się w Łodzi, w Wytwórni Papierosów podjęto uchwałę o powołaniu oddziałów stowarzyszenia, a także ustalony został znak stowarzyszenia, będący nadal logo OSPSBHP. Twórcami tego znaku byli Panowie Józef Dubas i Paweł Kalinowski – pracownicy służby bhp Lokomotywowni PKP Tarnowskie Góry.

Jubileusz 20-lecia OSPS BHP jest okazją do podziękowania wszystkim założycielom stowarzyszenia za ogromną pracę włożoną w utworzenie podstaw organizacyjnych i zarejestrowanie stowarzyszenia. Upór i troska założycieli w dążeniu do powstania naszej organizacji behapowskiej dały nam szansę zintegrowania i rozwoju służby bhp w Polsce.

 

Opracowanie: Barbara Łosek, Henryk Karczowski